ข้อผิดพลาด & การแก้บั๊ก (Errors & Debugging)

การเจอ error เป็นเรื่องปกติของทุกคนที่เขียนโปรแกรม ไม่ใช่ความล้มเหลว มืออาชีพต่างจากมือใหม่ตรงที่ "อ่าน error เป็น" และหาสาเหตุได้เร็ว หัวข้อนี้ปิดท้ายบทที่ 2 ด้วยทักษะเอาตัวรอดที่สำคัญที่สุด

ขอบเขตของตัวแปร (Scope)

ตัวแปรที่สร้างในฟังก์ชัน (local) ใช้ได้แค่ในฟังก์ชันนั้น ส่วนตัวแปรนอกฟังก์ชัน (global) เข้าถึงได้ทั่วไป เข้าใจเรื่องนี้ช่วยแก้บั๊ก "ทำไมตัวแปรหาไม่เจอ" ได้มาก

total = 100          # global — ใช้ได้ทั้งไฟล์

def calc():
    x = 10           # local — มีอยู่แค่ในฟังก์ชันนี้
    return total + x # อ่าน global ได้

print(calc())        # 110
# print(x)           # NameError! x ไม่มีอยู่นอกฟังก์ชัน

ประเภทของ error ที่เจอบ่อย

อ่าน error message ให้เป็น

เมื่อโปรแกรม error Python จะพิมพ์ข้อความบอกว่าเกิดที่บรรทัดไหนและเพราะอะไร อ่านจาก "ล่างขึ้นบน" บรรทัดสุดท้ายคือชนิดและคำอธิบาย ส่วนเหนือขึ้นไปบอกตำแหน่ง

Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 3, in <module>
    print(10 / 0)
ZeroDivisionError: division by zero

# อ่านว่า: บรรทัด 3 ในไฟล์ main.py หารด้วยศูนย์

จัดการ error ด้วย try / except

บาง error เราคาดเดาได้ว่าจะเกิด (เช่นผู้ใช้พิมพ์ตัวอักษรแทนตัวเลข) ใช้ try/except ดักไว้ ไม่ให้โปรแกรมพังกลางคัน

try:
    num = int(input("ใส่ตัวเลข: "))
    print(f"100 หาร {num} = {100 / num}")
except ValueError:
    print("กรุณาใส่ตัวเลขเท่านั้น")
except ZeroDivisionError:
    print("หารด้วยศูนย์ไม่ได้")
else:
    print("คำนวณสำเร็จ")     # ทำเมื่อไม่มี error
finally:
    print("จบการทำงาน")      # ทำเสมอ ไม่ว่าจะ error หรือไม่

โยน error เองด้วย raise

นอกจากดัก error เรายัง "โยน" error เองได้เมื่อเจอสถานการณ์ที่ไม่ควรดำเนินต่อ — ดีกว่าคืนค่าแปลก ๆ (เช่น -1) ที่ผู้เรียกอาจลืมเช็ค ทำให้ bug ปรากฏทันทีตรงจุดเกิดเหตุ

def set_age(age):
    if age < 0:
        raise ValueError(f"อายุติดลบไม่ได้: {age}")   # หยุดและบอกสาเหตุชัด
    return age

# set_age(-5)   ->  ValueError: อายุติดลบไม่ได้: -5

# ใช้คู่กับ try/except ของผู้เรียกได้
try:
    set_age(-5)
except ValueError as e:
    print(f"ผิดพลาด: {e}")

เทคนิคแก้บั๊กที่ใช้จริงทุกวัน

1. อ่าน error message ให้จบ — มันบอกบรรทัดและสาเหตุตรง ๆ
2. แทรก print() ดูค่าตัวแปรในจุดต่าง ๆ ว่าตรงกับที่คิดไหม (วิธีที่ง่ายและทรงพลังที่สุด)
3. ตัดโค้ดให้เหลือน้อยที่สุดที่ยังเกิดบั๊ก เพื่อจำกัดวงหาสาเหตุ
4. ตรวจ assumption: ชนิดข้อมูลถูกไหม (ใช้ type()), ค่าว่างไหม, index เกินไหม
5. อธิบายโค้ดให้คนอื่น (หรือเป็ดยาง) ฟังทีละบรรทัด มักเจอจุดผิดเอง

# ตัวอย่างใช้ print debug: ทำไมผลรวมผิด?
def sum_list(nums):
    total = 0
    for n in nums:
        print(f"กำลังบวก {n}, total ตอนนี้ = {total}")  # debug
        total += n
    return total

sum_list([1, 2, 3])
# เห็นค่าทีละขั้น ช่วยจับจุดที่ผิดได้

สรุปหัวข้อนี้ & จบบทที่ 2

• ตัวแปร local อยู่แค่ในฟังก์ชัน, global เข้าถึงได้ทั่วไป
• รู้จัก error ยอดฮิต: NameError, TypeError, ValueError, IndexError, KeyError
• อ่าน error จากล่างขึ้นบน บรรทัดสุดท้ายบอกชนิดและสาเหตุ
• try/except ดัก error ที่คาดได้ ไม่ให้โปรแกรมพัง — ระบุชนิดให้ชัด
• เทคนิคแก้บั๊ก: อ่าน error, print ดูค่า, ตัดโค้ด, ตรวจ assumption